O περί Καταπολέμησης των Φυλετικών και Ορισμένων άλλων Διακρίσεων (Επίτροπος) Νόμος (Ν. 42(Ι)/2004)

Με το Νόμο 42(Ι)/2004 μεταφέρθηκαν στην κυπριακή νομοθεσία οι πρόνοιες του Άρθρου 13 της οδηγίας 2000/43/ΕΚ που υποχρεώνει τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν ανεξάρτητη αρχή για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής. Ο νόμος τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Μαΐου 2004, με την προσχώρηση, δηλαδή, της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο περί Καταπολέμησης των Φυλετικών και Ορισμένων άλλων Διακρίσεων (Επίτροπος) Νόμος δεν περιορίζεται, βέβαια, μόνο στις πρόνοιες του Άρθρου 13 της Οδηγίας 2000/43/ΕΚ. Ο νόμος αποτελεί επίσης συμμόρφωση με τις πιο κάτω Διεθνείς Συμβάσεις και Συνθήκες που η Κυπριακή Δημοκρατία έχει προσυπογράψει και υιοθετήσει με Κυρωτικούς Νόμους:

• Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Θεμελιωδών Ελευθεριών,
  και όλα τα πρωτόκολλα της, συμπεριλαμβανομένου του Πρωτόκολλου Αρ. 12,
• Διεθνή Σύμβαση για την Εξάλειψη Κάθε Μορφής Φυλετικής Διάκρισης,
• Σύμβαση κατά των Βασανιστηρίων και Άλλων Μορφών Σκληρής, Απάνθρωπης ή Εξευτελιστικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας,
• Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα
• Σύμβαση Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων

Ο νόμος αυτός παρουσιάζει ενδιαφέρον επειδή οι πρόνοιες του ξεπερνούν κατά πολύ τις απαιτήσεις εναρμόνισης που διατυπώνουν η οδηγία 2000/43/ΕΚ. Όπως θα δούμε στη συνέχεια ο νόμος 42 του 2004 διευρύνει τους απαγορευμένους λόγους διάκρισης, καθώς και το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Αυτό οφείλεται στην επιλογή της Βουλής των Αντιπροσώπων να εκπληρώσει με αυτό το νόμο και άλλες υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας που προκύπτουν από την υπογραφή και κύρωση των πιο πάνω συμβάσεων και συνθηκών. Είναι προφανές ότι ο διευρυμένος κατάλογος απαγορευμένων διακρίσεων οφείλεται σε ένα μεγάλο μέρος και στα ιδιαίτερα ιστορικά χαρακτηριστικά της Κύπρου.

Ο νόμος για την Καταπολέμηση των Φυλετικών και Ορισμένων άλλων Διακρίσεων (Επίτροπος) (Ν. 42(Ι)/2004), με τον οποίο το Γραφείο του Επιτρόπου Διοικήσεως ορίζεται ως η αρμόδια για την καταπολέμηση των διακρίσεων αρχή, προσθέτει ακόμα τέσσερεις λόγους απαγορευμένων διακρίσεων: την κοινότητα, τη γλώσσα, το χρώμα και την εθνική καταγωγή.

Η νομοθεσία καταπολέμησης των διακρίσεων εφαρμόζεται σε όλα τα πρόσωπα (φυσικά και νομικά) και σε όλες τις δραστηριότητες, τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα (δημόσιους φορείς, αρχές τοπικής
αυτοδιοίκησης κλπ.).

Οι τομείς εφαρμογής των απαγορευμένων διακρίσεων διαφέρουν ως προς το λόγο διάκρισης. Η νομοθεσία για την καταπολέμηση των διακρίσεων στην απασχόληση και εργασία (Ν. 58/(Ι)/2004) που αναφέρεται στις διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, ηλικίας ή σεξουαλικού προσανατολισμού εφαρμόζεται σε όλους τους σχετικούς με την απασχόληση και εργασία τομείς (όρους πρόσβασης στην απασχόληση και στην εργασία, επαγγελματική κατάρτιση και επιμόρφωση, συνθήκες εργασίας και απασχόλησης, την ιδιότητα μέλους σε εργατικές ή εργοδοτικές οργανώσεις).

Η νομοθεσία κατά των φυλετικών διακρίσεων (Ν. 59(Ι)/2004) προσθέτει άλλους πέντε τομείς (κοινωνική προστασία, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, κοινωνικές παροχές, εκπαίδευση και πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες στο κοινό, όπως για παράδειγμα τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρισμό, ασφάλιση οχημάτων, στέγαση κλπ.), περιορίζεται ωστόσο στις διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής προέλευσης.

Ο νόμος 42(Ι) του 2004 που διέπει τη λειτουργία του Επιτρόπου Διοικήσεων ως η αρμόδια αρχή για την καταπολέμηση των διακρίσεων, προβλέπει την εφαρμογή του νόμου σε όλους τους πιο πάνω τομείς και για όλους τους απαγορευμένους λόγους διακρίσεων. Είναι και αυτή μία θετική ιδιομορφία που παρουσιάζει η κυπριακή νομοθεσία, με την έννοια ότι δίνει το δικαίωμα προσφυγής σε θύματα για διακρίσεις που διαπράχτηκαν σε τομείς που δεν καλύπτονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ωστόσο, η φύση και ο νομικός χαρακτήρας της προσφυγής και η έκταση των πιθανών κυρώσεων διαφέρουν. Ο νόμος 42(Ι)/2004 δεν δίνει δικαίωμα προσφυγής σε δικαστικά μέσα, αλλά μόνο σε εξωδικαστικά, στο Γραφείο του Επιτρόπου Διοικήσεως.

Ένα παράδειγμα: ένα πρόσωπο που θεωρεί ότι είναι θύμα διακρίσεων λόγω ηλικίας σχετικά με τους όρους απασχόλησης του έχει τρεις επιλογές προσφυγής, α) Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών, β) Επαρχιακό Δικαστήριο και γ) Επίτροπο Διοικήσεως. Τις δύο πρώτες επιλογές έχει δυνάμει του νόμου για την καταπολέμηση των διακρίσεων στην απασχόληση και στην εργασία, ενώ την τρίτη επιλογή δυνάμει του νόμου που ορίζει τον Επίτροπο Διοικήσεως ως την αρμόδια αρχή για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Εάν, όμως, ένα άτομο θεωρεί ότι είναι θύμα διακρίσεων λόγω ηλικίας σχετικά με την παροχή υπηρεσιών ασφάλισης, δεν μπορεί να ενεργήσει με βάση το νόμο για την καταπολέμηση των διακρίσεων στην απασχόληση και να προσφύγει στο Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών ή το Επαρχιακό Δικαστήριο, επειδή ο τομέας της παροχής υπηρεσιών δεν καλύπτεται από αυτό το νόμο. Έχει το δικαίωμα, όμως, να απευθυνθεί στον Επίτροπο Διοικήσεως υποβάλλοντας παράπονο, αφού ο τομέας της παροχής υπηρεσιών καλύπτεται από το νόμο που ορίζει τον Επίτροπο Διοικήσεως ως της αρμόδια αρχή για την καταπολέμηση των διακρίσεων.

Αρμοδιότητες του Επιτρόπου Διοικήσεως (Αρχή Κατά του Ρατσισμού)

Όπως αναφέρεται πιο πάνω οι δύο νομοθεσίες ορίζουν τον Επίτροπο Διοικήσεως ως την αρμόδια αρχή για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την εξώδική προστασία των θυμάτων διακρίσεων. Αν και μόνο η οδηγία για τις φυλετικές διακρίσεις (2000/43/ΕΚ) υποχρέωνε την Κυπριακή Δημοκρατία να δημιουργήσει ανεξάρτητη αρχή, η κυπριακή νομοθεσία έδωσε αρμοδιότητα στην Αρχή Κατά του ρατσισμού και για την οδηγία για την απασχόληση (2000/78/ΕΚ), γεγονός που αξιολογείται θετικά.

Στις εξουσίες της Αρχής Κατά του Ρατσισμού είναι μεταξύ άλλων α) η διερεύνηση παραπόνων, έκδοση αποφάσεων, έκδοση διαταγμάτων συμμόρφωσης, επιβολή κυρώσεων (προστίμων) και επιδίκαση αποζημιώσεων, β) η διενέργεια αυτεπάγγελτων ερευνών, γ) η σύνταξη εκθέσεων, διατύπωση εισηγήσεων και συστάσεων και δ) η παροχή ανεξάρτητης στήριξης στα θύματα διακρίσεων. Η τελευταία συνιστά ένα από τα αρνητικά σημεία της νομοθεσίας, αφού αγνοεί την αντίθεση ανάμεσα στην αρμοδιότητα διερεύνησης παραπόνων, έκδοσης αποφάσεων και διαταγμάτων και επιβολής κυρώσεων από την μια και την αρμοδιότητα παροχής ανεξάρτητης στήριξης στα θύματα από την άλλη. Η αρμοδιότητα παροχής ανεξάρτητης στήριξης στα θύματα θα έπρεπε να δίνονταν σε θεσμούς που δεν εμπλέκονται στη διερεύνηση υποθέσεων διακρίσεων, για παράδειγμα σε οργανώσεις που εξ αντικειμένου δραστηριοποιούνται στο τομέα της καταπολέμησης των διακρίσεων, όπως οργανώσεις των εργαζομένων και αντιρατσιστικές οργανώσεις.

Σχετικά θέματα: Οδηγός κατά των διακρίσεων

Κατεβάστε το πλήρες κείμενο του Νόμου 58(Ι)/2004 στα ελληνικά σε μορφή pdf